Voorbij het oordeel is elk kind even mooi

Gemiddelde leestijd: 5 minuten
voorbij_oordeel_beste_in_kind_onderwijslessen

Ons huidige onderwijs legt meer en meer de focus op meten, controleren en (be)oordelen. Op die manier denken we enige controle te krijgen over wat er op school gebeurt. Dat dit eigenlijk een illusie is, kwam prachtig naar voren in een lezing van Prof. Dr. Luc Stevens (NIVOZ), de bekende en vermaarde pedagoog.

In deze blog, mede geïnspireerd op de lezing van Luc Stevens, leg ik je uit hoe schadelijk en ongewenst het is om kinderen constant te beoordelen en vergelijken. Daarna doe ik ook een poging een alternatief te schetsen voor het vele oordelen.

Altijd op weg naar beter
Voor mij zegt het prachtige gedicht van Toon Hermans eigenlijk alles:

Wat wil je later worden?

Vroeg de juf.

Het was in de derde klas.

Ik keek haar aan,

ik wist het niet,

ik dacht dat ik

al iets was.

Terwijl ik het opschrijf raakt het me weer.

Ons onderwijs is een spiegel van onze maatschappij en onze maatschappij is een spiegel van ons onderwijs. De maatschappij krijgt het onderwijs dat zij verdient, zo je wilt. En dat onderwijs, die maatschappij is niet (altijd) zoals ik zou willen dat zij was.

We leven in een wereld van meten. Elke dag streeft ieder van ons naar succes en heeft hoop om op een betere plek te komen dan waar we nu zijn. Op dit pad naar succes bekruipt ons het gevoel dat er nooit genoeg is voor iedereen en dat we dus moeten concurreren om tijd, geld, macht, aandacht en liefde. Dit betekent dat we opgroeien in een wereld waarin we elkaar en de dingen om ons heen leren kennen door ze te meten, te vergelijken met elkaar en de verschillen te zien. Als het even kan willen we als ‘beste’ uit de wedstrijd naar voren komen.

In de wereld van het meten speelt angst een grote rol. De angst om niet genoeg te krijgen, de angst om minder of anders te zijn dan de ander. Deze angst zorgt er in veel gevallen voor dat we een muurtje om onszelf heen bouwen en afstand creëren van elkaar. Weg is de verbondenheid, het communiceren van hart tot hart. Aanwezig is eenzaamheid, verdriet en vraagtekens over of we wel goed genoeg zijn en of we het allemaal wel gaan redden.

Om in deze wereld van het meten houvast te vinden, zoeken we naar zekerheden. Het voelt namelijk veel veiliger om met de werkelijkheid om te gaan alsof het een ‘vaste’ situatie is waar mensen, ideeën en situaties volledig gekend en gemeten kunnen worden. We denken dat we kunnen voorspellen hoe een mens, een kind zich gaat ontwikkelen. Triest genoeg betekent dit dat we een kind vaak alleen kennen in vergelijking tot andere kinderen.  Aan de hand van een scorelijstje op school. En helaas begint dit meten daarvoor al op het consultatiebureau.

Luc Stevens sprak gisteravond deze treffende woorden: “het is wonderlijk dat een kind voor zijn ontwikkeling een onvoldoende kan krijgen, terwijl het kind aan het ontstaan van onze verwachtingen part noch deel heeft gehad”. Alsof je tegen de ene bloem zegt dat hij niet hard genoeg groeit omdat de andere bloem op dat moment groter is. Het oordeel creëert verdriet, afgunst en andere nare dingen.

De wereld van mogelijkheden
Wat mij betreft moeten we een kind veel minder sturen met allerlei checklijstjes die wij volwassenen voor ze verzinnen. Ik wil leven in de wereld van mogelijkheden. Michelangelo zei het ooit al:

“In elk blok steen of marmer bevindt zich een prachtig standbeeld, je hoeft alleen het overbodige materiaal maar te verwijderen om het prachtige kunstwerk binnenin te ontdekken.”

Als wij deze visie op ons onderwijs zouden toepassen, wordt het zinloos om het ene kind met het andere te vergelijken. Alle energie zou gericht worden op het weghalen van steen, het weghalen van alles wat in de weg zit van het kind om zich volledig te ontwikkelen en zijn licht te laten schijnen. Een kind hoeft zo niet meer te voldoen aan verwachtingen, het hoeft zich alleen maar bezig te houden met ontdekken van datgene wat mogelijk is.

Ouders, leraren en opvoeders zijn niet verantwoordelijk om een kind te ‘maken’ net als dat een kind ook niet iets hoeft te worden. Het is er al en het kind is allang iets: zichzelf. Onze enige verantwoordelijkheid is het om datgene te ‘wekken’ wat al aanwezig is in het kind. Dat kunnen we doen door er te zijn en door onvoorwaardelijk vertrouwen uit te spreken, zoveel mogelijk zonder oordeel over wat goed of fout is.

Dat proces is spannend, het is onzeker en het is eng. Omdat we het niet kunnen controleren. Er zijn geen zekerheden. Wanneer we proberen deze zekerheden te creëren middels dingen als scorelijstjes, dan richten we onnoemelijk veel schade aan. In onze wereld vol van onzekerheid bieden alleen onze waarden houvast. Het zoeken naar verbondenheid en het nemen van verantwoordelijkheid.

Ik geloof echt in deze woorden. Met kleine stapjes maak ik zelf steeds vaker de keuze om uit de wereld van het meten en beoordelen te stappen. Het is namelijk een keus, al zal niet iedereen dat willen accepteren. En ik merk (tot mijn vreugde) in de klas dat als ik minder oordeel, mijn leerlingen ook tot veel meer bereid zijn. Ik kan veel beter het gesprek aan gaan, de leerling zien en horen en samen zoeken naar oplossingen. Tegelijkertijd besef ik ook dat ik hier nog stappen in heb te maken. Ik oordeel zelf nog te vaak over een kind als het botst met mijn waarden en nog vaker oordeel ik over mijn eigen fouten. Zo vond ik mijzelf afgelopen week nog heel erg stom dat ik tijdens een allereerste dansles lichtelijk stond te stuntelen.

Het begint allemaal bij mezelf. Leren dat het oké is om mij te zijn, in elke situatie. Leren dat het mij niets belangrijks oplevert om mijzelf te vergelijken met iemand anders. Leren dat ik fouten mag maken en mezelf de tijd moet gunnen om te leren als docent en bovenal als mens. Ik heb nog flink wat ‘overbodig materiaal’ te verwijderen om mijn eigen kunstwerk aan de wereld zichtbaar te maken en verder te ontdekken wie ik ben en wat ik kan. En ik heb er ontzettend veel zin in om daarmee verder aan de slag te gaan. Ik gun iedereen zo’n ontdekkingsreis, onze leerlingen voorop.

Ik hoop dat ik beetje bij beetje nog beter in staat zijn om diezelfde lessen mee te geven aan mijn leerlingen, hopende dat ik zoveel mogelijk moois in hen weet op te wekken.

– Christiaan

Word je enthousiast van wat ik schrijf? Ik zou het leuk vinden als je hier beneden een reactie achterlaat.

175 Shares
Share
Share
Tweet
WhatsApp

Graag op de hoogte blijven van de nieuwste onderwijsinspiratie? Mis niets en meld je aan!

x